Δημοτικοί χοροί

Σεμινάριο δημοτικών χορών

Οι δημοτικοί χοροί του αναλυτικού προγράμματος σπουδών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης

Το όφελος των μαθητών από την εκμάθηση παραδοσιακών χορών είναι πολλαπλό. Γυμνάζονται, μαθαίνουν να συνεργάζονται, μαθαίνουν παραδοσιακά τραγούδια, λαογραφικά στοιχεία, ιστορικά στοιχεία, γεωγραφία και παραδοσιακή ενδυματολογία. Το σημαντικό όμως όφελος είναι ο αναβαπτισμός τους στην πολιτιστική μας κουλτούρα και παράδοση. Ο ρόλος του Κ. Φ. Α. σε αυτό είναι καταλυτικός

 

Χορός 3

Ελληνικός Παραδοσιακός Χορός – Σεμινάριο

 

Το υλικό του σεμιναρίου σε αρχείο pdf

 

 

 


 ΧΟΡΟΣ

Η ρυθμική κίνηση ενός ή περισσότερων ατόμων που εκτελείται με συνοδεία μουσικής ή τραγουδιού, ονομάζεται χορός. Αποτελεί μία ιδιαίτερη μορφή καλλιτεχνικής αλλά και αθλητικής έκφρασης, και μία από τις κυριότερες μορφές ψυχαγωγικής έκφρασης της κοινωνικής ζωής των ανθρώπων.  Ο χορός και το παιχνίδι τοποθετούνται χρονολογικά στην εποχή της Θεογονίας. Οι Αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τον χορό δώρο των Θεών προς τον άνθρωπο, ώστε μέσα από τον χορό και την εκφραστική κίνηση του σώματος, να ξεχνά τους κόπους και τα βάσανα του και να εκδηλώνει την θλίψη και την χαρά του. Υπάρχουν πολλά στοιχεία για την σπουδαιότητα του χορού στην Αρχαία Ελλάδα, τόσο σε κείμενα όσο και σε εικονογραφήσεις αγγείων. Η Ελληνική μυθολογία λέει ότι οι Κουρήτες χόρεψαν Πυρρίχιο γύρω από τον Δία για να τον σώσουν από την μανία του Κρόνου. Μιά άλλη εκδοχή λέει ότι η Αθηνά, χόρεψε Πυρρίχιο για να γιορτάσει την νίκη της ενάντια στους Τίτανες.  Ο Λουκιανός αναφέρει ότι πρωτοχόρεψε τον Πυρρίχιο ο γιός του Αχιλλέα Νεοπτόλεμος, ο οποίος ονομαζόταν και Πυρρός.

Κουρήτες

Κουρήτες χορεύουν γύρω από τον Δία

Ο Σωκράτης επαινούσε τον χορό και τον απολάμβανε με ευχαρίστηση “Της δε Μέμφιδος ορχήσεως, ήρα και Σωκράτης ο σοφός και πολλάκις καταλαμβανόμενος ορχούμενος, ως φησι Ξενοφών, έλεγε τοις γνωρίμοις, παντός είναι μέλος γυμνάσιον την όρχησιν. (“Ακόμα κι ο σοφός Σωκράτης αγαπούσε το χορό της Μέμφιδος, και όταν πολλές φορές, τον έπιαναν να χορεύει, όπως λέει ο Ξενοφώντας, έλεγε στους γνωστούς του ότι ο χορός αποτελεί άσκηση για κάθε μέλος του σώματος.”). Ο Πλάτωνας έλεγε ότι ο χορός πηγάζει από φυσική επιθυμία όλων των πλασμάτων να εκφράσουν τη συγκίνηση και ιδιαίτερα τη χαρά με την κίνηση του σώματος. Ο  Σιμωνίδης έλεγε ότι ο χορός είναι “βωβή ποίησις“.  Ο φιλόσοφος Αριστοτέλης υποστήριζε ότι ο χορός στην εκπαίδευση είναι πηγή διανοητικής και αισθητικής ικανοποίησης του υψηλοτέρου επιπέδου.
 Η Μούσα Τερψιχόρη  (τέρπω + χορός = η τέρπουσα δια του χορού), ήταν η προστάτιδα του χορού και της λυρικής ποίησης. Επινόησε την άρπα και τη μουσική παιδεία.

Τερψιχόρη

 Τερψιχόρη του Giuseppe Fagnani

Σχετικά με την προέλευση της λέξης «χορός», υπάρχουν διάφορες εκδοχές:

  1. από την λέξη «χαρά»,γιατί συνήθως όταν είμαστε χαρούμενοι, χορεύουμε.
  2. από τη λέξη «χορονός»( κύκλος, στεφάνι, κυκλική κίνηση )
  3. από τη λέξη «χώρος» ( κατάλληλος για την εκτέλεση των χωρών ). Ο Όμηρος αναφέρεται σε «ευρύχορες» και «καλλίχορες» πόλεις, που σημαίνει πόλεις με πλατείες και μεγάλα χορευτήρια, στην αρχαία Σπάρτη δε, κατά τον Παυσανία, η αγορά ονομαζότανε Χορός.
  4. από τη λέξη «χόρτος» ( τόπος περιφραγμένος ), και
  5. από τη λέξη «κορωνός»( κυρτός, καμπύλος )

Αρχαίοι χορευτές

 Το ύφος του χορού, εξαρτάται από παράγοντες όπως το κλίμα της περιοχής, η γεωγραφική θέση και κατάσταση του τόπου, το δημοτικό τραγούδι, τα ήθη και τα έθιμα και γενικότερα την λαϊκή παράδοση. Οι απλοί άνθρωποι χορεύουν για να εκφράσουν τα συναισθήματά τους.  Οι πολεμιστές για να εκφράσουν τη χαρά και την ικανοποίηση ύστερα από μια νίκη, η μάνα τον πόνο και την πίκρα που νοιώθει για το παιδί της που πέθανε, η γυναίκα τη θλίψη και την απόγνωση για τον σκοτωμένο άντρα της. Χορεύουν δηλαδή, για να δείξουν τον πόνο, τη χαρά τους, την ικανοποίηση τους και όχι για να κάνουν τέχνη. Και χορεύουν χορούς οι οποίοι δεν σχεδιάστηκαν από κάποιον ειδικό ή ειδήμονα, αλλά πηγάζουν απευθείας από την ψυχή του λαού. Έγιναν από ανθρώπους οι οποίοι δεν ήξεραν να διαβάζουν και να γράφουν και μη διαθέτοντας άλλη μόρφωση, χόρευαν και τραγουδούσαν για να ξεσκεπάσουν και να εξωτερικεύσουν τα συναισθήματά τους.

 ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ

Σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου, ο χορός δεν είναι τόσο πολύ δεμένος με την κουλτούρα, τη ζωή και την ιστορία του τόπου, όσο στην Ελλάδα. Έχουμε την ευτυχία και την μοναδικότητα σαν λαός, να υπάρχουν διαφορετικά μουσικά ακούσματα και διαφορετικοί παραδοσιακοί χοροί από περιοχή σε περιοχή. Αυτή όμως η διαφορετικότητα αναδεικνύει την ομορφιά και την λεβεντιά των δημοτικών χορών μας.
Ο χορός όπως γνωρίζουμε, είναι για τον άνθρωπο έκφραση σώματος πνεύματος και ψυχής. Όταν χορεύουμε νοιώθουμε ευθυμία, είμαστε χαρούμενοι και ξεφεύγουμε από όλα μας τα προβλήματα.
Να σημειώσουμε ότι πανελλαδικά έχουν καταγραφεί περισσότεροι από 700 παραδοσιακοί χοροί, και αυτό γιατί τον ίδιο χορό τον συναντάμε με μικροδιαφορές από γειτονιά σε γειτονιά και από χωριό σε χωριό. Χαρακτηριστικά, στην Μακεδονία οι παλιοί λέγανε «κάθε χωριό και μαχαλάς, κάθε μαχαλάς και γκάϊντα».

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΟΥ ΧΟΡΟΥ

1. ΕΙΔΗ ΧΟΡΟΥ

Οι χοροί διαχωρίζονται ανάλογα με την προέλευση και το σχήμα τους. Έτσι έχουμε:

  1. Ανάλογα με το θέμα και την προέλευση τους : (ιστορικοί, πολεμικοί, τελετουργικοί, θρησκευτικοί, του γάμου, σκωπτικοί κ. α.)
  2. Ανάλογα με το σχήμα τους: (κυκλικοί, ζευγαρωτοί, ελεύθεροι και αντικριστοί)
  3. Ανάλογα με το φύλο: ( αντρικούς, γυναικείους, μικτούς )
  4. Ανάλογα με τον τόπο: ( Πανελλήνιους, τοπικούς )

2. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΧΟΡΟΥ

Η ονομασία του χορού εξαρτάται:

  1. Από την περιοχή που χορεύεται ( τσακώνικος )
  2. Από τα λόγια του τραγουδιού που συνοδεύουν τον χορό ( καλαματιανός )
  3. Από την λαβή του χορού ( ζωναράδικος )
  4. Από κάποιο αντικείμενο που χρησιμοποιείται στον χορό.

3. ΛΑΒΕΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ

Έχουμε διάφορες λαβές, οι βασικότερες των οποίων είναι:

Λαβές

Χορός 2

4. ΡΥΘΜΟΣ

Ρυθμός, από το αρχαιοελληνικό, ονομάζεται κάθε τακτική επαναλαμβανόμενη κίνηση, κάθε συμμετρία. Χαρακτηρίζεται από την οργανωμένη διαδοχή ισχυρών και αδύναμων στοιχείων ή και το αντίθετο.

Στις τέχνες ( μουσική, ποίηση, χορό ), εκφράζει την οργανωμένη διαδοχή των γεγονότων τα οποία χρησιμοποιούνται στην κάθε τέχνη: Στη μουσική ο ρυθμός ρυθμίζει τις σχέσεις του χρόνου μεταξύ των διαφόρων μουσικών ήχων και των παύσεων, σε συνδυασμό με κάποια στοιχεία έμφασης (θέση – ισχυρά μέρη) και κάποια σημεία χαλάρωσης (άρση – ασθενή μέρη) δημιουργώντας έτσι το ρυθμικό μέτρο.

Στο χορό ο ρυθμός ρυθμίζει τις σχέσεις του χρόνου μεταξύ των διαφόρων κινήσεων δημιουργώντας το ρυθμικό κινητικό μέτρο. Δηλαδή ο ρυθμός είναι αυτός που καθορίζει την διαφορετική διάταξη των ήχων (για την μουσική) και κινήσεων (για το χορό) μέσα στα μέτρα.

Η κίνηση είναι το βασικό στοιχείο του χορού και βέβαια έχει πολύ μεγάλη σημασία η ταύτιση των κινήσεων με τον ρυθμό.  Οι κινήσεις έχουν ορισμένη χρονική διάρκεια, ταχύτητα και επιτάχυνση ή επιβράδυνση, κάτι που καθιστά εφικτό την μέτρηση τους με ακρίβεια. Βασική προϋπόθεση για ένα εκπαιδευτικό που θα διδάξει χορό, είναι η κατανόηση του ρυθμού και η σχέση του ρυθμού με τις κινήσεις. Τοποθετώντας τις κινήσεις του χορού πάνω στο ρυθμικό μοτίβο δημιουργεί ένα αρμονικό αποτέλεσμα.

5. ΜΟΥΣΙΚΟ ΜΕΤΡΟ

Μέτρο στην μουσική ονομάζεται η διαίρεση ενός έργου σε ενότητες ίσης αξίας. Ρυθμός είναι ο συνδυασμός των φθόγγων και των παύσεων του μουσικού μέτρου. Ρυθμική αγωγή είναι ο βαθμός ταχύτητας της εκτέλεσης του μουσικού έργου. Μουσικό μέτρο στον Ελληνικό παραδοσιακό χορό, ονομάζουμε το ρυθμός που δίνει το κρουστό όργανο (τύμπανο, τουμπερλέκι, ταμπουράς και νταχαρές) και ο οποίος μας βοηθάει στα «πατήματα» και τα κινητικά μοτίβα του χορού.  Ένα κλάσμα, το οποίο γράφεται στην αρχή του πενταγράμμου μετά το μουσικό κλειδί μας δείχνει τη διάρκεια των μέτρων ενός μουσικού κομματιού. Ο αριθμητής δηλώνει τα μέρη του μέτρου και ο παρονομαστής τη διάρκεια του κάθε μέρους του μέτρου. Δηλαδή, ένα μέτρο 2/4 σημαίνει ότι το κάθε μουσικό μέτρο έχει δύο ( 2 ) χρόνους και η διάρκεια του κάθε χρόνου είναι ένα τέταρτο. Ο αριθμητής του κλάσματος είναι από το 2 έως το 12 και ο παρονομαστής από το 2 έως το 8, σπάνια και 16.

Τα είδη των μουσικών  μέτρων είναι τρία ( 3 ).

Απλά μουσικά μέτρα: είναι τα διμερή και τριμερή μέτρα , αυτά δηλαδή που έχουν αριθμητή το 2 ή το 3. ( π.χ. 2/2, 2/4, 2/8, 3/2, 3/4, 3/8 )

Σύνθετα μουσικά μέτρα: είναι τα μέτρα που αποτελούνται από δύο ή περισσότερα ίδιας διάρκειας απλά μέτρα. ( π.χ. 4/4 = 2/4 + 2/4 , 6/8 = 3/8 + 3/8 , 9/8 = 3/8 + 3/8 + 3/8 )

Μικτά μουσικά μέτρα: είναι τα μέτρα προκύπτουν από την ένωση ανόμοιων μέτρων ( π.χ. 5/8 =  3/8 + 2/8 ή 2/8 + 3/8, 7/8 = 3/8 + 2/8 + 2/8 ή 2/8 + 2/8 + 3/8. )

Στην Ελληνική παραδοσιακή μουσική συναντούμε από δίσημα ( αριθμητής 2 ) έως και δωδεκάσημα μέτρα, τα οποία έχουν πολλές φορές και διαφορετικές ρυθμικές δομές ( π.χ. το πεντάσημο μέτρο μπορεί να είναι 3+2 ή 2+3 )

Οι νότες ενός μουσικού μέτρου δεν τονίζονται το ίδιο . Ποιες νότες τονίζονται, εξαρτάται από το μέρος του μέτρου στο οποίο  βρίσκονται.  Σε όλα τα μέτρα (απλά, σύνθετα  και μικτά ) ο πρώτος χρόνος είναι τονισμένος ( Δυνατός ). Έτσι έχουμε στα απλά διμερή μέτρα τον πρώτο χρόνο δυνατό και τον δεύτερο αδύνατο ( Δ – α ). Στα απλά τριμερή μέτρα τον πρώτο χρόνο δυνατό και τους άλλους δύο αδύνατους ( Δ – α – α ). Στα σύνθετα και τα μικτά μέτρα, ο τονισμός είναι ανάλογος των απλών μέτρων που τα αποτελούν (  4/4 = 2/4 + 2/4 = Δ – α – δ – α ), με την παρατήρηση ότι ο πρώτος χρόνος του δεύτερου μέτρου ( δ ) είναι λιγότερο δυνατός από το πρώτο δυνατό χρόνο του μέτρου. ( 5/8 = 3/8 + 2/8 = Δ – α – α – δ – α ).

Σύμφωνα με όλα αυτά έχουμε :

 

i. 2/4 απλό ( Δ – α ) π.χ. Συρτός στα τρία ( Παιδιά της Σαμαρίνας ), Γκάιντα
ii. 3/4 απλό ( Δ – α – α )  π.χ. Συρτός στα τρία ( Κοντούλα λεμονιά ), Δόντια πυκνά
iii. 2/4 νησιώτικο ( Δ – α – α ) π.χ. Νησιώτικα συρτά, Μπάλοι
iv. 4/4 απλό ( Δ – α – Δ – α ) π.χ. Πωγωνίσιος, Γιατρός
v.   4/4 μπαγιό ( Δ – α – α – Δ – α ) π.χ. Καραγκούνα
vi.   3/4 ( Δ – α – α – α – Δ – α ) – Τσάμικος ( μοναδικό στον κόσμο μέτρο )
vii   5/4 ( Δ – α – α – α – α ) π.χ. Τσακώνικος, Μπαϊντούσκα
viii.   7/8 ( Δ – α – α – Δ – α – Δ – α ) π.χ. Καλαματιανός, Συρτά
ix.   9/8 ( Δ – α – Δ – α -Δ – α – Δ – α – α) π.χ. Έντεκα, Καρσιλαμάδες
x.   6/8 ( Δ – α – α – α – α ) – Ζωναράδικο.

ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΧΟΡΟΥ

Η περισσότερο ενδεδειγμένη μέθοδος διδασκαλίας των παραδοσιακών χορών  είναι η μερική προχωρητική, δηλαδή εάν ο χορός αποτελείται από τρία ( 3 ) κινητικά μοτίβα ( π.χ. Κ.Μ.1, Κ.Μ.2, Κ.Μ.3 ), διδάσκουμε το Κ.Μ.1 και το αφήνουμε. Μετά διδάσκουμε το Κ.Μ.2 και το ενώνουμε με το Κ.Μ.1. Τέλος, διδάσκουμε το Κ.Μ.3 και στο τέλος τα ενώνουμε.


Επιλέξτε τον χορό που θέλετε, κλικάροντας στην εικόνα

Α' τάξη

Συρτός στα τρία

Είναι αργός χορός, ο πιο απλός αλλά και πολύ βασικός.   Θεωρείται  ο γεννήτωρ χορός, με το μοτίβο του χορού στα τρία, να αποτε­λεί το παλαιότερο χορευτικό πρότυπο.  Είναι μεικτός χορός και χορεύεται σε κύκλο, κυρίως στην Ήπειρο, την Στερεά Ελλάδακαι την Θεσσαλία. Το μουσικό του μέτρο είναι Το μουσικό μέτρο είναι δίσημο 2/4  ή τρίσημο 3/4, απλό ή σύνθετο. Όταν είναι δίσημο ολοκληρώνεται σε 3 (τρία) μουσικά μέτρα, ενώ όταν είναι τρίσημο ολοκληρώνεται σε 6 (έξι) μουσικά μέτρα. Αποτελείται από τρείς ( 3 ) σειρές διπλών βημάτων  και μετριέται σε έξι ( 6 ) χρόνους. Η λαβή είναι από τις παλάμες με τα χέρια πάνω και  λυγισμένους αγκώνες. και τα τραγούδια που τον συνοδεύουν είναι πολλά, με πιο γνωστό  το «Κοντούλα λεμονιά».

Κάτω στο γυαλό

Το τραγούδι “Κάτω στο γιαλό” το συναντάμε σε πολλές παραλλαγές, όπως  συμβαίνει με πολλά παραδοσιακά τραγούδια. Παραθέτω δύο παραλλαγές, μία με καταγωγή από τη Χίο και μία δεύτερη, την οποία συναντούμε σαν αποκριάτικο χορό της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου. Οι χορευτές είναι σε κύκλο με λαβή σταυρωτή ( χιαστί ). Το μουσικό μέτρο είναι 2/4 και χορεύεται σε έξι ( 6 ) βήματα. Τα βήματα του χορού είναι ουσιαστικά Συρτός στα τρία, αλλά σε γρήγορο ρυθμό

Χασαπιά1

Γρήγορο χασάπικο ( Χασαπιά )

Είναι γρήγορος και ζωηρός χορός. Το μουσικό μέτρο είναι 2/4 και χορεύεται σε έξι ( 6 ) βήματα. Οι χορευτές πιάνονται με λαβή από τους ώμους. Τα τραγούδια που συνοδεύουν το χορό είναι πάρα πολλά ( παραδοσιακά και αλλά και νεότερα ελαφρολαϊκά και λαϊκά ). Υπάρχουν πολλά τραγούδια για τον συγκεκριμένο χορό. Επιλέξαμε το “Έχε γειά, πάντα γειά

Β' τάξη

Παιδιά της Σαμαρίνας

Ο χορός και το τραγούδι αναφέρεται σε μια ομάδα 120 παλληκαριών από την Σαμαρίνα, με αρχηγό τον  Μίχο Φλώρο, η οποία πήγε στο Μεσολόγγι να βοηθήσει τους πολιορκημένους. Κατά την έξοδο του Μεσολογγίου ( 10 Απριλίου 1826 ), διεσώθησαν μόνο 33, ενώ οι υπόλοιποι  έπεσαν ηρωικά στο Μεσολόγγι. Ο καπετάνιος Μίχος Φλώρος, βαριά τραυματισμένος έδωσε στα παλικάρια που σώθηκαν την τελευταία του διαταγή, τα λόγια του τραγουδιού «Παιδιά της Σαμαρίνας». Τα παλληκάρια, για να μην χάσουν τα τελευταία λόγια του αρχηγού τους, τα έγραψαν στην φουστανέλα,  γύρισαν στο χωριό και έφεραν το κακό μαντάτο. Τα τελευταία λόγια του Μίχου Φλώρου, έγιναν μοιρολόϊ και εξελίχθηκαν σε τραγούδι. Η λαϊκή μούσα της Σαμαρίνας τίμησε έτσι τον ηρωικό θάνατο των παλληκαριών της. 

Τα κουκιά

Είναι σκωπτικός χορός Θεσσαλίας ( περιοχή Καρδίτσας ) και συγκεκριμένα αναφέρεται στο χωριο Καρυά ( “Περασα μωρέ παιδιά, πέρασα από την Καρυά” ), αλλά το συναντάμε και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, με αλλαγή πάντα του χωριού, ανάλογα με την περιοχή.  Το μουσικό του μέτρο είναι 2/4 μπαγιό, η λαβή είναι με τα χέρια πάνω και λυγισμένους αγκώνες και το τραγούδι μιλάει για το φύτεμα, το σκάλισμα, το μάζεμα και το φόρτωμα των κηπευτικών προϊόντων και ειδικά των κουκιών. Ο χορός χορευότανε κυρίως την περίοδο των Αποκριών, αλλά και στο γάμο ή στα γλέντια, συνήθως στα τελειώματά τους.

Συρτό Θάσου

Συρτό Θάσου

“Όλα τα πουλάκια”. Χορός και τραγούδι από το χωριό Θεολόγος της Θάσου. Ήταν το τραγούδι που χορευόταν γύρω από τα προικιά της νύφης, όταν τα έφερναν στο σπίτι του γαμπρού. Χορεύεται από άντρες και γυναίκες σε ανοικτό κύκλο με λαβή των χεριών χιαστί. Μια παραλλαγή του είναι με κίνηση των χεριών μπρός – πίσω. Τα βασικά βήματα του χορού είναι οκτώ ( 8 ), έξι ( 6 ) στη φορά του κύκλου και δύο ( 2 ) αντίθετα. Το μουσικό του μέτρο 2/4 σύνθετο.

Μενούσης1

Μενούσης

Είναι ηπειρώτικος χορός και χορεύεται από άντρες και γυναίκες σε ανοικτό κύκλο με λαβή από τους ώμους. Η ιστορία στην οποία αναφέρεται το τραγούδι είναι αληθινή. “Ο Μενούσης,  Μπιρμπίλης  κι’ ο Ρεσούλ Αγάς …  … μεθυσμένος ο Μενούσης πάει την έσφαξε, το πρωΐ ξεμεθυσμένος πάει την έκλαψε”. Το τραγούδια συμμετείχε σε παγκόσμιο διαγωνισμό παραδοσιακής μουσικής με ερμηνευτή τον αείμνηστο μουσικό του είδους ( κλαρίνο ) Τάσο Χαλκία. Η επιτροπή ενθουσιασμένη από τη μελωδικότητα του τραγουδιού, την ερμηνεία του κλαρίνου και το σεξπηρικό τέλος, απένειμε το 1ο βραβείο.

Γ' τάξη

Τσακώνικος 3

Τσακώνικος

Ο τσακώνικος χορός είναι ο καθαυτός τοπικός Πελοποννησιακός παραδοσιακός χορός ( Τσακωνιά Αρκαδίας ) με ρίζες στα αρχαία ελληνικά χρόνια, ίσως το μοναδικό δείγμα αρχαίας ελληνικής μουσικής που διασώθηκε μέχρι σήμερα.  Ο χορός χορεύεται σε ανοιχτό κύκλο, από άντρες και γυναίκες, με μέτωπο στην φορά, σε ρυθμό 5/8 και 5/4. Οι χορευτές κρατιούνται σφιχτά, σαν να προσπαθούν να μη χάσει ο ένας τον άλλο, με το δεξί χέρι του δευτέρου κάτω από το αριστερό του πρώτου με τα δάχτυλα σταυρωτά και σφιγμένα ή με λαβή των χεριών από τους αγκώνες ( αγκαζέ ) και ο πρωτοχορευτής κρατά ένα μαντήλι στο χέρι. Στην πορεία σχηματίζει ένα σαλίγκαρο (σπείρα) σε αργό ρυθμό και ξεδιπλώνεται σε γρήγορο ρυθμό, αναπαριστώντας τη ζωή και τη νίκη.

Πωγωνίσιος

Πωγωνίσιος

Ο Πωγωνίσιος είναι χαρακτηριστικός μικτός κυκλικός χορός της Ηπείρου σε μετρήσιμο ρυθμό ( 2/4 και 4/4 ).  Χορεύεται σε διπλοκάγκελο σχήμα (άνδρες στον εξωτερικό κύκλο – γυναίκες στον εσωτερικό), ή τριπλοκάγκελο ή τετραπλοκάγκελο, ανάλογα με την περιοχή, αλλά και σε έναν κύκλο με τους άνδρες να προηγούνται και τις γυναίκες να ακολουθούν. Η ονομασία «Πωγωνίσος» προέρχεται από την επαρχία Πωγωνίου της Ηπείρου. Το χορευτικό μοτίβο του χορού ( συρτός στα δύο ), είναι επίσης ένα από τα βασικότερα κινητικά σχήματα, το οποίο συναντάμε σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ανεξάρτητα μουσικής, ονομασίας και ρυθμού και αποτελεί τη βάση για πολλούς συρτούς χορούς. Πολλοί Ηπειρώτικοι χοροί στο τέλος γυρίζουν σε πωγωνίσιο. Η λαβή των χεριών είναι από τις παλάμες και λυγισμένους αγκώνες.

Νησιώτικος συρτός

Νησιώτικος συρτός

Ο Νησιώτικος συρτός είναι από τους περισσότερο δημοφιλείς χορούς και συνήθως στο τέλος ο συρτός γυρίζει σε μπάλο και οι χορευτές τον χορεύουν σε ζευγάρια, αντικριστά και ελεύθερα στον χώρο. Χορεύεται σε όλα τα νησιά του Αιγαίου, με το χαρακτηριστικό «σουστάρισμα» που έχουν οι νησιώτικοι συρτοί και μπάλοι ( προμενάντ βαλς ). Χορεύεται σε κύκλο αλλά σε πολλές περιπτώσεις, ο πρώτος (στα νησιά λέγεται και κάβος) οδηγεί το χορό και έξω από το σχηματοποιημένο κύκλο με αναστροφές και πισωγυρίσματα (καμάρες κ.ά.), ενώ σε μερικά νησιά απαντάται και με τη μορφή του ζευγαρωτού σχήματος. Αν και η ονομασία συρτός φαίνεται να προκύπτει από τα συρτά βήματα του χορού, στο νησιωτικό χώρο τα συρτά βήματα εμπλέκονται με αναπάλσεις που δίνουν στη χορογραφία την εικόνα σούστας.

Αη Γιώργης

Άη Γιώργης

Είναι γυναικείος χορός της νότιας Κέρκυρα, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση, είναι φερμένος από τους πρόσφυγες Σουλιώτες που ζούσαν στους Παξούς. Πέρασε στην νότιο Κέρκυρα και σιγά σιγά έγινε πανελλήνιος. Συνοδεύεται από ομώνυμο τραγούδι το οποίο αναφέρεται στο άδικο θάνατο από τους Τούρκους του Γιαννάκη, γιου του αυτοκράτορα Ανδρόνικου. Δηλαδή ανήκει στον στον κύκλο των ακριτικών, τα οποία υμνούσαν τα κατορθώματα των ακριτών του Βυζαντινού Κράτους.

Δ' τάξη 1
Μήλο μου κόκκινο 1

Συρτό Μακεδονίας ( Μήλο μου κόκκινο )

Χορεύεται όπως ο καλαματιανός σε ανοιχτό κύκλο με δώδεκα ( 12 ) βήματα, με την διαφορά ότι στο τελευταίο σταύρωμα, το πόδι πάει πίσω αντί μπροστά. η λαβή είναι από τις παλάμες με λυγισμένους αγκώνες αντί για απλή λαβή με τα χέρια κάτω. Το μουσικό μέτρο, όπως και στο καλαματιανό, είναι 7/8 και το τραγούδι που τον συνοδεύει είναι το γνωστό «Μήλο μου κόκκινο».

Καραγκούνα 1

Καραγκούνα

Είναι ο χαρακτηριστικός γυναικείος χορός της Θεσσαλίας αν και τα τελευταία χρόνια χορεύεται και από άντρες, οι οποίοι σχηματίζουν δεύτερο εξωτερικό κύκλο. Το όνομα του ο χορός το πήρε κατά μία εκδοχή, από τη μαύρη γούνα ( καρά – γκούνα ) που φορούσαν οι Καραγκούνηδες ( πεδινοί Θεσσαλοί ) και κατά μια άλλη από το κούνημα του κεφαλιού ( κάρα – κούνα ). Υπάρχουν διάφορες εκδοχές του χορού. Ο χορός ξεκινάει με σβαρνιάρα ή χοντρή καραγκούνα όπως αποκαλείται από τους Θεσσαλούς. Το μουσικό μέτρο είναι 4/4 και 2/4 μπαγιό και η λαβή είναι από τις παλάμες με λυγισμένους αγκώνες.

Χορός κοφτός 1

Κοφτός

Είναι μικτός Ηπειρώτικος χορός, ο οποίος εξυμνεί την ανδρεία και την παλληκαριά και πήρε το όνομα του από το απότομο σταμάτημα της μουσικής κάθε 22 βήματα. ( τρία εξάρια και ένα τεσσάρι ). Στο δεύτερο βήμα το αριστερό πόδι έρχεται πάντα πίσω από το δεξί και στο 22ο βήμα οι χορευτές σε θέση προσοχής σηκώνουν τα χέρια ψηλά και βγάζουν φωνή. Το μουσικό μέτρο είναι 2/4 και η λαβή από τις παλάμες με τους αγκώνες λυγισμένους. Είναι ζωηρός και πηδηχτός χορός.

Ποδαράκι

Ποδαράκι

Είναι χορός της Θράκης και χορεύεται από άντρες και γυναίκες σε ανοιχτό κύκλο και με λαβή από τις παλάμες και τα χέρια κάτω. Χαρακτηριστικό του χορού είναι το χτύπημα των ποδιών στο κλείσιμο του χορευτικού μοτίβου, το οποίο αποτελείται από εφτά ( 7 ) βήματα. Οι χορευτές εκτελούν δύο ( 2 ) κινητικά μοτίβα προς τα δεξιά, δύο ( 2 ) προς τα αριστερά και δύο ( 2 ) επί τόπου. Το μουσικό μέτρο είναι 2/4 σύνθετο. Στην ανατολική Ρωμυλία ο χορός χορεύεται με ένα ( 1 ) μοτίβο δεξιά, ένα ( 1 ) αριστερά και δύο ( 2 ) επί τόπου και η ονομασία του είναι «Το φλουρί».

Ε' τάξη

kalamatianos1

Καλαματιανός ( Πανελλήνιος συρτός )

Είναι μαζί με το τσάμικο, ο πλέον διαδεδομένος χορός. Έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ελλάδα ( αρχαίος ελληνικός χορός «όρμος» ). Το όνομα του «καλαματιανός» το οφείλει στα λόγια του τραγουδιού που τον συνοδεύουν «Σαν πας στην Καλαμάτα . . .». Το μουσικό του μέτρο είναι εφτάσημο ( 7/8 ) και το κινητικό του μοτίβο ολοκληρώνεται με δώδεκα ( 12 ) βήματα, έξι ( 6 ) περπατητά και έξι ( 6 ) σταυρωτά. Χορεύεται σε κύκλο από άντρες και γυναίκες και με λαβή από τις παλάμες και πάνω και κάτω. Χορεύεται σε κάθε περίσταση σε όλα γλέντια, γάμους και πανηγύρια.

Κερκυραϊκός ( Ρούγα )

Είναι ο χαρακτηριστικός γυναικείος χορός της Κέρκυρας. Το όνομα του ο χορός το πήρε από τον τόπο καταγωγής του. Η ονομασία «ρούγα» δόθηκε από τα λόγια του τραγουδιού που τον συνοδεύουν «Εδώ σ’ αυτή την γειτονιά, στην παραπάνω ρούγα. . .». Το μουσικό μέτρο είναι 2/4 σύνθετο, η λαβή είναι αγκαζέ και το κινητικό του μοτίβο ολοκληρώνεται σε δώδεκα ( 12 ) βήματα ( 7 μπροστά και 5 πίσω ). Κατά τη διάρκεια του χορού, μπαίνει ένας άντρας μέσα στον κύκλο και εκτελεί διάφορες φιγούρες.

Ζωναράδικος 2

Ζωναράδικος

Είναι μικτός Θρακιώτικος χορός και ονομάστηκε «ζωναράδικος» από την χιαστί λαβή των χορευτών από τα ζωνάρια. Οι χορευτές είναι σε κύκλο, με τους άντρες στο πρώτο μισό του κύκλου και τις γυναίκες στο δεύτερο μισό. Το μουσικό μέτρο του χορού είναι 6/8 και τα βασικά του βήμα τα έξι ( 6 ). Οι χορευτές εκτελούν κάποιες σειρές βημάτων στη φορά του κύκλου και κάποιες προς το κέντρο και πίσω. Χωριό από χωρίο στην Θράκη τον χορεύει διαφορετικά και με διαφορετική λαβή ( ώμους, χέρια κάτω και κίνηση χεριών ).

Τσάμικος ( Κλέφτικος )

Είναι ο δεύτερος πανελλήνιος χορός και χορευόταν από άντρες, αν και τα τελευταία χρόνια είναι μικτός. Το όνομα του το οφείλει στα «τσάμια» ( έλατα ) και χορευόταν από τους κλέφτες στα χρόνια της επανάστασης του ’21 πριν την μάχη και μετά για τα επινίκια, εξ’ ου και «κλέφτικος». Είναι ο χορός με τα «ψαλίδια», τα «καθίσματα» και τα «τσακίσματα». Είναι ο μοναδικός χορός με μέτρο 3/4 και το κινητικό του μοτίβο ολοκληρώνεται σε δέκα ( 10 ) βήματα, αν και τον συναντάμε και με δώδεκα ( 12 ) και με δεκαέξι ( 16 ) βήματα. Συνήθως ‘όμως χορεύεται με δέκα ( 10 ) βήματα.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Τικ μονό

Είναι μεικτός ποντιακός χορός με μουσικό μέτρο 2/4 και κινητικό μοτίβο έξι ( 6 ) βημάτων. Η λαβή είναι από τις παλάμες με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες αλλά λίγο ψηλότερα και με φορά προς τα εμπρός. Το σώμα των χορευτών κατά τη διάρκεια του χορού ανεβοκατεβαίνει ελαφρά με «τσάκιση» στα γόνατα.

Έντεκα

Έντεκα

Πρόκειται για έναν από τους πιο γνωστούς σκοπούς της Δυτικής Μακεδονίας. Η μελωδία του αποτελείται από δύο μουσικές φράσεις, που καλύπτουν αντίστοιχα τους δύο στίχους κάθε δίστιχου. Χορεύεται από άντρες και γυναίκες και χαρακτηρίζεται από απόλυτη ελευθερία. Ο γρήγορος ρυθμός του χορού, δίνει στους χορευτές μεγάλη ευχέρεια για αυτοσχεδιασμούς (στροφές, πηδήματα, καθίσματα ). Τον συναντάμε και με άλλες ονομασίες όπως σκόρπιος (χορεύεται σκόρπια, ελεύθερα), ξετσάκωτος ( χορεύεται χωρίς λαβή ) και Αγιοβασιλιάτικος ( χορεύεται την πρωτοχρονιά, κυρίως στην περιοχή της Σιάτιστας ).

Πεντοζάλι

Πεντοζάλι

Ο χαρακτηριστικότερος αντρικός κρητικός χορός με μουσικό μέτρο 2/4 και το κινητικό του μοτίβο ολοκληρώνεται σε οκτώ ( 8 ) βήματα. Βέβαια, οι κρητικοί το μετράνε σε πέντε ( 5 ) βήματα ( ζάλα ). Κατά μία εκδοχή και το ονομά του οφείλεται στα «πέντε ζάλα», ενώ κατά μια δεύτερη εκδοχή το όνομα του το οφείλει στις 5 επαναστάσεις της Κρήτης. Είναι ζωηρός και γρήγορος χορός παρ’ όλο που ξεκινάει με αργά βήματα ( κοντυλιές ).

Συρτός Κύπρου

Συρτός Κύπρου

Έχει ομοιότητες με τα Αιγαιοπελαγίτικα συρτά με τη διαφορά ότι η κίνηση είναι όλο μπροστά. Το κινητικό μοτίβο ολοκληρώνεται σε έξι ( 6 ) βήματα και το μουσικό του μέτρο 2/4. Το συναντάμε σε διάφορες παραλλαγές. Το τραγούδι που τον συνοδεύει είναι το «Ψιντρή βασιλιτσιά μου».

Βιβλιογραφία

 

  1. Ελληνικοί παραδοσιακοί χοροί, Ηλίας Δήμας, Αθήνα
  2. Ελληνικοί χοροί, Γιάννης Κόκκινος, Θεσσαλονίκη 1987
  3. Ο ρυθμός και η κίνηση στους ελληνικούς χορούς, Βασίλης Γαλάνης – Επιστημονική ανακοίνωση στο 12οΔιεθνές Συνέδριο για την έρευνα του χορού, Αθήνα, 1-5/7/98
  4. Παραδοσιακός χορός, Νάσος Μυλωνάς – Δημοσίευση στην ιστοσελίδα της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Θρακικών Σωματείων
  5. Ο χορός στην Ελληνική παράδοση και η διδασκαλία του, Γιάννης Πραντσίδης, Εκδοτική Αιγινίου

Δικτυακές πηγές

  1. Tralala.gr – Τα πάντα για την μουσική (http://www.tralala.gr)
  2. gr (http://www.trikalaidees.gr)
  3. Παρασκευή Καννελάτου – Ελληνικό παραδοσιακό και λαϊκό τραγούδημα (http://www.kanellatou.gr)
  4. Περιφερειακή ενότητα Πρέβεζας (https://www.preveza.gr)
  5. Ήπειρος – Η παράδοση μας (http://ipirosparadosi.gr)
  6. Λαογραφία – Για να μην τα πάρει ο ποταμός (http://users.sch.gr/vaxtsavanis)
  7. Ελληνική παράδοση (http://zaliosparadosi.blogspot.gr)
  8. Πανελλήνια Ομοσπονδία Θρακικών Σωματείων (http://www.poths1991.gr/)
  9. Ελληνική στεριά (http://e-steria.blogspot.gr)
  10. Παραδοσιακοί χοροί (http://xoroi-ths-paradoshs.blogspot.gr)
  11. Βικιπαίδεια – Η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια (https://el.wikipedia.org)
  12. Market για όλες τις εποχές/Παραδοσιακές στολές (http://www.4seasons.gr)
  13. To Pomolo (http://topomolo.blogspot.gr)
  14. Sarantaporo (http://www.sarantaporo.gr)
  15. Yoytube (https://www.youtube.com)
  16. Παιδαγωγικό ινστιτούτο (http://www.pi-schools.gr/lessons/gymnastics/ypost_yliko/paradosiakoi)
  17. Αυτόχθονες Έλληνες (http://autochthonesellhnes.blogspot.gr)
  18. Παραδοσιακές ενδυμασίες Σταματίνα Μπογέα (http://www.paradosiakes-endymasies.gr)
  19. Pontosnews ( http://pontos-news.gr )

 


 

Φυσική αγωγή επιστροφή

 

 

 

 

 

Τα σχόλια έχουν κλείσει.